Mijn Sociaal Statuut
We hebben eerder al gezien dat een rechtendiploma toegang geeft tot tal van beroepen die niet allemaal hetzelfde sociaal statuut genieten.
Onder sociaal statuut verstaan we het feit onderworpen te zijn aan een van de drie bestaande socialezekerheidsstelsels:
- De sociale zekerheid voor loontrekkenden
- De sociale zekerheid voor zelfstandigen
- De sociale zekerheid voor ambtenaren
Elk socialezekerheidsstelsel bepaalt de reikwijdte van de sociale bescherming waarvan men kan genieten en de sociale bijdragen die moeten worden betaald volgens de regels van elk socialezekerheidsstelsel.
Zelfstandigenstatuut
1. Wie?
Iedere natuurlijke persoon die een beroepsactiviteit uitoefent en niet gebonden is door een arbeidsovereenkomst of een statuut wordt beschouwd als "zelfstandige".
Er is geen sprake van een relatie van ondergeschiktheid, en dat is het fundamentele verschil met het statuut van loontrekkende.
In deze situatie bevinden zich advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen. Ook sommige juristen en fiscalisten kunnen ervoor kiezen om op zelfstandige basis te werken
Een zelfstandige kan zijn activiteit individueel uitoefenen of als eenmanszaak, (gedelegeerd) bestuurder van een BV of NV, of werkend vennoot.
Voor je als zelfstandige begint te werken, moet je bepaalde formaliteiten vervullen. Je moet:
- Je inschrijven bij de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) via een ondernemingsloket, dat alle activiteiten die je wilt uitoefenen registreert en je een ondernemingsnummer toekent.
- Erkend zijn door je orde, kamer of federatie.
- Een btw-nummer aanvragen: dat is je ondernemingsnummer dat wordt geactiveerd voor btw-doeleinden (je vraagt het rechtstreeks aan bij het ondernemingsloket waar je je inschrijft).
- Je aansluiten bij een sociaalverzekeringsfonds: die aansluiting moet uiterlijk op de dag van de opstarting van je activiteit als zelfstandige gebeuren.
Premie voor kandidaat-zelfstandigen
Kandidaat-zelfstandigen die in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wonen en als zelfstandige in hoofdberoep starten, kunnen onder voorwaarden een Actiris-premie ontvangen tijdens de eerste 6 maanden.
Het bedrag van de premie is:
- 1.250 EUR voor de 1ste maand;
- 1.000 EUR voor de 2de maand;
- 750 EUR voor de 3de maand;
- 500 EUR voor de 4de maand;
- 250 EUR voor de 5de en 6de maand.
2. Inkomsten
Advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen leveren verschillende beroepsprestaties voor rekening van hun cliënten. Daarvoor rekenen ze een ereloon aan waar ze btw bijtellen. Dat ereloon vormt hun bruto-omzet.
Het ereloon van een advocaat kan worden berekend op basis van een uurtarief, een forfaitair bedrag, een percentage van het resultaat (dat de advocaat ontvangt na een geschil of een onderhandeling). Het berekeningsprincipe voor het ereloon wordt altijd van tevoren overeengekomen met de cliënt.
Voor notarissen en gerechtsdeurwaarders ligt de situatie anders. Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen een vrij ereloon en een door de wet vastgelegd ereloon. Als ministerieel ambtenaar passen notarissen en gerechtsdeurwaarders een ereloon toe dat wordt vastgesteld volgens een bij koninklijk besluit bepaald barema.
Qué? Afhoudingen op erelonen
Als medewerker van een advocaat, notaris of gerechtsdeurwaarder met een zelfstandigenstatuut factureer je niet rechtstreeks aan cliënten. Je ereloon wordt betaald aan het kantoor of de praktijk waarin je samenwerkt.
We spreken dan van afhoudingen op erelonen: het kantoor of de praktijk bezorgt jou een deel van de door de cliënten betaalde erelonen voor prestaties die jij hebt verricht in het kader van je samenwerkingsovereenkomst.
Dit zal niet gelden voor jouw 'eigen' cliënten, als je die hebt. Hen zal je rechtstreeks moeten factureren.
3. Sociale bijdragen en beroepsbijdragen
Sociale bijdragen
Als zelfstandige betaal je zelf jouw sociale bijdragen. Dat is het grootste verschil tussen zelfstandigen en loontrekkenden. Dat is ook de reden waarom je je als zelfstandige moet aansluiten bij een sociaalverzekeringsfonds dat de sociale bijdragen ontvangt en doorstort aan het RSVZ.
Sociale bijdragen worden beschouwd als beroepskosten en zijn dus volledig fiscaal aftrekbaar. Ze worden berekend op basis van je netto belastbaar beroepsinkomen als zelfstandige: je brutoberoepsinkomsten, verminderd met beroepskosten en beroepsverliezen, zoals vastgesteld door de belastingadministratie.
In ruil voor de betaling van sociale bijdragen verwerft de zelfstandige sociale rechten, zoals moederschapshulp, ziekte- en invaliditeitsverzekering, overbruggingsrecht, uitkering voor palliatieve zorgen en een wettelijk pensioen.
Berekening en betaling van sociale bijdragen
Ze worden berekend op basis van het netto belastbaar beroepsinkomen. Het inkomen wordt verdeeld in verschillende schijven waarop telkens een ander bijdragetarief wordt toegepast. Dat tarief geldt enkel voor het inkomensbedrag in die bewuste schijf.
LET OP!
De bijdragen voor een bepaald bijdragejaar worden uiteindelijk berekend op basis van je netto belastbaar beroepsinkomen van datzelfde jaar. Omdat dat inkomen pas later definitief gekend is, betaal je eerst voorlopige bijdragen.
In jaar N: je sociaalverzekeringsfonds vraagt voorlopige kwartaalbijdragen, doorgaans op basis van de laatste gekende beroepsinkomsten, vaak die van drie jaar eerder. Je kan die laten verhogen of, als je huidige inkomsten lager liggen, een vermindering aanvragen.
Na de fiscale vaststelling: zodra je inkomen van jaar N definitief gekend is, maakt je sociaalverzekeringsfonds de eindafrekening op. Je betaalt bij of krijgt terug wat je te veel betaalde.
Zelfstandigen kunnen beroepskosten inbrengen (auto, benzine, documentatie, huur, restaurantkosten, opleidingen …) die in mindering worden gebracht voor hun sociale bijdragen en belastingen.
De bijdragen worden berekend op basis van hun netto belastbaar beroepsinkomen, en niet op hun bruto-inkomen.
Loontrekkenden kunnen ook beroepskosten inbrengen, maar dat zal in de praktijk een stuk beperkter zijn, omdat de werkgever in alle beroepsmiddelen voorziet.
Sociale bijdragen worden beschouwd als beroepskosten en zijn dus volledig fiscaal aftrekbaar.
En zo gaat het verder voor de jaren daarna:
| Netto belastbaar beroepsinkomen | Sociale kwartaalbijdragen |
|---|---|
| < €17.374,08 | €890,42 (minimale forfaitaire bijdrage) |
| €17.374,08 - €75.024,54 | 20,50% |
| €75.024,54 - €110.562,42 | 14,16% |
| > €110.562,42 | 0% - maximum bijdrage = €5.103,05 |
Zelfstandigen moeten hun sociale bijdragen per kwartaal betalen. Het verschuldigde bedrag moet uiterlijk op de laatste dag van het kwartaal op de rekening van het sociaalverzekeringsfonds staan.
Beroepsbijdragen
Die worden rechtstreeks door de orde, de kamer, het instituut of de federatie waarvan je als zelfstandige afhangt, georganiseerd en bepaald. Het zijn hoofdzakelijk verzekeringsbijdragen, met name een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering en een voorzorgsverzekering. Die zijn verplicht.
EEN GOED VERSTAANDER
Ik start als zelfstandige: hoe worden mijn sociale bijdragen berekend?
Aangezien je net start, heb je nog geen referentie-inkomen! Logisch!
2 mogelijkheden:
- Je betaalt voorlopige forfaitaire bijdragen van minstens €890,42 per kwartaal.
- Je betaalt vrijwillig hogere bijdragen.
De voorlopige bijdragen worden jaarlijks herzien op basis van je reële nettoberoepsinkomen. Die herzieningen kunnen ertoe leiden dat je meer moet gaan betalen als je inkomen hoger ligt dan het minimuminkomen.
Om onaangename verrassingen te vermijden is het aangeraden om vrijwillig hogere bijdragen te betalen op basis van je geschatte beroepsinkomen – dat je over het algemeen zelf vrij precies kunt bepalen.
